Więcej niż nieśmiałość. Czym jest lęk społeczny i jak sobie z nim radzić na studiach + test

• Strach przed oceną
• Czym różni się od nieśmiałości
• Jak to wygląda od środka
• Skąd się bierze
• Co pomaga
• Gdy dotyczy kogoś z twojego otoczenia
• Podsumowanie
• Czy odróżniasz lęk społeczny od zwykłej tremy? (test)

⇑Strach przed oceną

NIMH opisuje lęk społeczny, nazywany też fobią społeczną, jako częste zaburzenie lękowe. Osoby, które go doświadczają, odczuwają silny niepokój w sytuacjach, w których inni mogą je oceniać: podczas publicznych wystąpień, randek, rozmów kwalifikacyjnych, a nawet przy jedzeniu w towarzystwie.

Zwykle zaczyna się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania. Częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn, a ta różnica jest najwyraźniejsza u nastolatków i młodych dorosłych – czyli właśnie w wieku studenckim.

⇑Czym różni się od nieśmiałości

Z boku lęk społeczny może wyglądać jak skrajna nieśmiałość. Różnica polega na sile: strach jest intensywny, trudny do opanowania i przeszkadza w życiu. Ktoś może martwić się imprezą czy spotkaniem przez kilka tygodni, unikać miejsc, w których czuje się źle, albo przeżywać silny lęk tylko podczas występów.

⇑Jak to wygląda od środka

NIMH wymienia objawy w trzech obszarach:

• myśli i uczucia – lęk przed negatywną oceną, skrępowanie, nastawienie na najgorsze i analizowanie po fakcie, co poszło nie tak,
• ciało – rumieniec, pocenie się, drżenie, szybkie bicie serca, pustka w głowie, mdłości, sztywna postawa albo bardzo cichy głos,
• zachowanie – trudność z utrzymaniem kontaktu wzrokowego, z rozmową, z przebywaniem wśród obcych, nawet gdy bardzo się chce.

Objawy często się zmieniają i nasilają w czasie stresu lub zmian – a pierwszy rok studiów to zmiana spora. Unikanie przynosi chwilową ulgę, ale zwykle nie sprawia, że lęk mija.

⇑Skąd się bierze

Lęk społeczny może występować rodzinnie, ale dokładna przyczyna nie jest znana. Według NIMH zaangażowane są obszary mózgu odpowiedzialne za strach i niepokój, na których działanie wpływają geny. Naukowcy badają też rolę stresu i otoczenia.

Warto wiedzieć: osoby z lękiem społecznym rzadziej same szukają pomocy, dlatego problem często wychodzi na jaw dopiero przy leczeniu czegoś innego, na przykład depresji.

⇑Co pomaga

Lęk społeczny można leczyć. NIMH podaje kilka dróg:

• terapia poznawczo-behawioralna – określana jako „złoty standard”; uczy innych sposobów myślenia i działania oraz ćwiczy umiejętności społeczne, także w grupie,
• terapia ekspozycyjna – stopniowe mierzenie się z sytuacjami, których się unika, często razem z ćwiczeniami relaksacyjnymi,
• terapia akceptacji i zaangażowania – wykorzystuje uważność i wyznaczanie celów,
• leki – dobiera je lekarz; część z nich działa dopiero po kilku tygodniach,
• grupy wsparcia – pokazują, jak radzą sobie inni, choć rad uczestników nie należy traktować jak zaleceń specjalisty.

Sen, ruch, zdrowe jedzenie i zaufane relacje pomagają, ale nie zastępują leczenia.

⇑Gdy dotyczy kogoś z twojego otoczenia

NIMH radzi dowiedzieć się więcej o tym zaburzeniu, delikatnie zapytać, jak ktoś się czuje, i zachęcić do pomocy specjalisty, gdy lęk zaczyna rozbijać codzienność – na przykład ktoś przestaje chodzić na zajęcia. Ważna jest cierpliwość, docenianie małych postępów i spokój przy gorszych dniach.

Pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny albo uczelniany punkt konsultacji psychologicznych. W kryzysie dorośli mogą całą dobę dzwonić pod 116 123 lub 800 70 2222, a w nagłym zagrożeniu pod 112.

⇑Podsumowanie

Lęk społeczny to coś więcej niż trema – to silny strach przed oceną, który sprawia, że ludzie unikają zajęć, spotkań i wystąpień. Najczęściej zaczyna się w młodości i częściej dotyczy kobiet. Najlepiej przebadaną metodą leczenia jest terapia poznawczo-behawioralna, a unikanie, choć daje ulgę, problemu nie rozwiązuje.

⇑Czy odróżniasz lęk społeczny od zwykłej tremy? (test)