Po tygodniu zajęć i kolokwiów wiele osób traktuje piątkowe wyjście jako sposób na odreagowanie. Na początku rzeczywiście bywa lżej, ale amerykański National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA) zwraca uwagę, że ta ulga ma swoją cenę: następnego dnia przychodzi niepokój, rozdrażnienie i gorszy sen. Wyjaśniamy, skąd bierze się ten mechanizm i kiedy warto sięgnąć po wsparcie — a na końcu możesz sprawdzić, czy wiesz, jak alkohol działa na samopoczucie.
Alkohol nie działa tylko na żołądek i wątrobę. Według NIAAA zakłóca drogi komunikacji w mózgu, a te zaburzenia mogą zmieniać nastrój i zachowanie oraz utrudniać jasne myślenie i koordynację ruchów. Na etapie upojenia alkohol daje przyjemność i zmniejsza napięcie, także to towarzyskie, dlatego tak łatwo uznać go za sposób na stres.
Instytut podkreśla jednak, że ulga, jeśli w ogóle się pojawia, jest krótkotrwała. W materiałach dla lekarzy NIAAA pisze wprost: alkohol może sprawiać wrażenie, że łagodzi lęk w krótkim okresie, ale intensywne picie z czasem ten lęk nasila.
Większość osób kojarzy kaca ze zmęczeniem, pragnieniem, bólem głowy i mdłościami. Na liście objawów, którą podaje NIAAA, są też niepokój i rozdrażnienie, a do tego nadwrażliwość na światło i dźwięki. Instytut wyjaśnia, że mózg podczas picia dostosowuje się do alkoholu, więc gdy działanie mija, człowiek może czuć się bardziej niespokojny i podenerwowany niż przed wyjściem.
Objawy kaca są najsilniejsze wtedy, gdy stężenie alkoholu we krwi spada mniej więcej do zera, i mogą trwać 24 godziny albo dłużej. Kawa ani prysznic nie przyspieszają powrotu do formy — według NIAAA pomaga tylko czas, a jedynym pewnym sposobem jest niepicie albo picie mniej.
Ciekawostka: lęk pojawiający się po jednym epizodzie intensywnego picia ma w mediach potoczną nazwę „hangxiety”, czyli połączenie angielskich słów oznaczających kaca i niepokój. NIAAA odnotowuje to określenie w swoich materiałach.
Po alkoholu wiele osób zasypia szybciej i stąd bierze się przekonanie, że „pomaga zasnąć”. NIAAA opisuje jednak drugą stronę: sen staje się poszatkowany, a człowiek budzi się wcześniej niż zwykle. Nawet umiarkowane ilości alkoholu mogą zmieniać fizjologię snu, m.in. skracając fazę REM.
Niewyspanie samo w sobie pogarsza nastrój i koncentrację, więc poranek po imprezie bywa trudny podwójnie: do objawów kaca dochodzi zmęczenie. U osób, które piją dużo i od dawna, zaburzenia snu mogą ustępować dopiero po 30 lub więcej dniach bez alkoholu.
NIAAA opisuje mechanizm, który pomaga zrozumieć, dlaczego sięganie po alkohol, żeby poprawić sobie humor, często działa odwrotnie. Gdy picie staje się regularne, w mózgu słabnie układ nagrody, przez co trudniej cieszyć się codziennymi rzeczami. Jednocześnie rośnie aktywność układów stresu, co przekłada się na lęk, drażliwość i poczucie dyskomfortu.
Efekt? Z czasem pije się mniej dla przyjemności, a bardziej po to, żeby uciec od złego samopoczucia, które samo picie wywołało. Według NIAAA picie dla rozładowania stresu może dawać chwilową ulgę, ale między kolejnymi okazjami nasila negatywne emocje. Taki cykl może rozwijać się tygodniami lub miesiącami, a u niektórych osób powtarza się kilka razy w ciągu dnia.
Ten tekst nie służy do stawiania diagnozy, ale NIAAA w serwisie Rethinking Drinking podaje pytania, które pomagają przyjrzeć się swoim nawykom z ostatniego roku. Wśród nich są m.in. takie sytuacje:
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) udostępnia do pobrania test AUDIT, który pozwala ocenić ryzyko związane z piciem. KCPU przypomina też, że standardowa porcja to 10 g czystego alkoholu, czyli ok. 250 ml piwa o mocy 5%, ok. 100 ml wina o mocy 12% lub ok. 30 ml wódki o mocy 40%. NIAAA dodaje, że samo zaprzestanie picia często prowadzi do poprawy, gdy alkoholowi towarzyszą problemy z nastrojem lub lękiem.
Dane według stron KCPU i Ministerstwa Zdrowia (gov.pl):
Na stronie KCPU działa też mapa placówek, w której można znaleźć miejsce pomocy w swojej okolicy. Osoby dorosłe mogą zgłosić się do Centrum Zdrowia Psychicznego w rejonie zamieszkania — według Ministerstwa Zdrowia skierowanie nie jest potrzebne i nie trzeba się wcześniej rejestrować.
Alkohol może na chwilę rozluźnić, ale według NIAAA cenę płaci się później: niepokojem i rozdrażnieniem na kacu, płytszym snem, a przy regularnym piciu na stres — coraz gorszym nastrojem między kolejnymi okazjami. Jeśli picie zaczyna być sposobem na radzenie sobie z emocjami, warto porozmawiać z kimś zaufanym albo zadzwonić pod jeden z bezpłatnych numerów.
Źródło: NIAAA, National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (materiały „Hangovers”, „The Cycle of Alcohol Addiction”, Core Resource on Alcohol, Rethinking Drinking); opracowanie własne.
5 pytań · minuta
